راهنمای اینکوترمز EXW در تجارت بینالملل و ارتباط آن با قوانین داخلی ایران
در هر قرارداد تجارت بینالملل، یکی از مهمترین چالشها تعیین دقیق مسئولیتها درباره تحویل کالا، حملونقل، بیمه و انتقال ریسک است. ابهام در این موارد، منشأ بسیاری از اختلافات حقوقی و تجاری میشود. برای حل این مشکل، مجموعه قواعد استانداردی به نام Incoterms یا اینکوترمز ایجاد شده است.
این قواعد توسط اتاق بازرگانی بینالمللی تدوین و بهروزرسانی میشوند و هدف آنها ایجاد زبان مشترک میان تجار در سطح جهانی است. استفاده صحیح از اینکوترمز در قراردادهای بینالمللی خرید و فروش کالا باعث کاهش اختلافات، پیشبینیپذیری تعهدات و مدیریت بهتر ریسک میشود.
EXW چیست؟ Ex Works ( تحویل در محل کارخانه )
مخفف Ex Works به معنای «تحویل در محل کارخانه یا انبار فروشنده» است. در این قاعده:
- فروشنده کالا را در محل خود در اختیار خریدار میگذارد.
- تعهد فروشنده با آمادهسازی کالا برای تحویل خاتمه مییابد.
- بارگیری، حمل، بیمه و هزینهها عمدتاً با خریدار است.
- ریسک از همان محل فروشنده به خریدار منتقل میشود.
به همین دلیل، EXW کمتعهدترین قاعده برای فروشنده و پرتعهدترین حالت برای خریدار محسوب میشود.
تعهدات فروشنده در EXW
تعهدات خریدار در EXW
ارتباط EXW با حقوق داخلی ایران
در قرارداد EXW، تعهدات فروشنده محدود اما بسیار دقیق است:
- آمادهسازی کالا مطابق قرارداد
- قراردادن کالا در محل توافقشده
- ارائه اسناد تجاری پایه (فاکتور و مشخصات کالا)
فروشنده تعهدی به بارگیری روی وسیله نقلیه خریدار ندارد مگر اینکه در قرارداد تصریح شود.
خریدار در EXW نقش اصلی را دارد:
- بارگیری کالا
- حمل داخلی و بینالمللی
- بیمه حمل
- انجام تشریفات صادرات و واردات
- پرداخت هزینههای گمرکی و ترخیص
به همین دلیل، EXW معمولاً زمانی توصیه میشود که خریدار تسلط عملیاتی بالایی بر زنجیره حملونقل داشته باشد.
در حقوق داخلی، صرف درج EXW در قرارداد، مانع از اعمال قواعد عمومی مسئولیت مدنی نیست. دادگاهها معمولاً به موارد زیر توجه میکنند:
- قصد مشترک طرفین
- عرف تجاری
- نحوه اجرای واقعی قرارداد
- نقش اشخاص در ایجاد خسارت
بنابراین، EXW یک سپر مطلق حقوقی برای فروشنده ایجاد نمیکند.
EXW در صادرات از ایران؛ مزایا و چالشها
مزایا
کاهش تعهدات فروشنده ایرانی
سادگی ظاهری در تنظیم قرارداد
انتقال سریع ریسک به خریدار
چالشها
1) الزامات گمرکی صادرات
در عمل، اظهار صادراتی معمولاً نیازمند شخص یا شرکت ثبتشده در ایران است. بنابراین حتی در قرارداد EXW، فروشنده ایرانی ناچار به همکاری میشود.
2) مسائل ارزی
در برخی موارد، اثبات صادرات برای رفع تعهد ارزی اهمیت دارد. اگر صادرات به نام خریدار انجام شود، ممکن است فروشنده برای ارائه مستندات دچار مشکل شود.
3) اختلافات مربوط به بارگیری
اگر کارکنان فروشنده در بارگیری دخالت کنند و خسارت ایجاد شود، امکان طرح مسئولیت مدنی وجود دارد؛ حتی اگر طبق اینکوترمز ریسک منتقل شده باشد.
بهترین جایگزین EXW برای صادرکنندگان ایرانی
در بسیاری از معاملات صادراتی، استفاده از FCA میتواند منطقیتر باشد، زیرا:
- فروشنده کالا را برای صادرات تحویل میدهد
- تشریفات صادراتی روشنتر است
- تعارض با مقررات داخلی کمتر میشود
نکات طلایی برای تنظیم قرارداد EXW ( کاربردی)
اگر قصد استفاده از EXW دارید:
✅ محل تحویل را دقیق و با آدرس کامل مشخص کنید
✅ تکلیف بارگیری را صریحاً تعیین کنید
✅ درباره تشریفات صادراتی شفاف باشید
✅ نسخه اینکوترمز (مثلاً 2020) را ذکر کنید
✅ درباره بیمه تصمیم روشن بگیرید
✅ بند تفسیری درباره قانون حاکم اضافه کنید.
جمعبندی: آیا EXW انتخاب مناسبی است؟
اگرچه EXW در ظاهر ساده است، اما برای صادرات از ایران میتواند منشأ ابهام، ریسک حقوقی و مشکلات اجرایی شود. استفاده آگاهانه از اینکوترمز و تطبیق آن با قوانین داخلی، شرط یک قرارداد موفق در تجارت بینالملل است.
برای فعالان حوزه صادرات و واردات، شناخت دقیق قواعد اینکوترمز و دریافت مشاوره تخصصی حقوق تجارت بینالملل، یک مزیت رقابتی واقعی محسوب میشود.
2 نظر
A really good blog and me back again.
thank you very much