نحوه امضای الکترونیک قرارداد وکالت از سوی زندانیان، اتباع خارجی و ایرانیان مقیم خارج از کشور
نحوه امضای الکترونیک قرارداد وکالت از سوی زندانیان، اتباع خارجی و ایرانیان مقیم خارج از کشور در نامه ی معاون خدمات الکترونیک قضایی مرکز فناوری اطلاعات قوه قضاییه در نامه ی شماره 9000/22678/550 مورخ 1402/9/18
تحول دیجیتال در نظام قضایی ایران طی سالهای اخیر، بهویژه با توسعه سامانههای الکترونیکی قوه قضاییه، مسیر انعقاد و ثبت قرارداد وکالت را نیز متحول کرده است. یکی از مهمترین چالشها در این حوزه، نحوه امضای الکترونیک قرارداد وکالت توسط اشخاصی است که امکان حضور فیزیکی در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی را ندارند؛ از جمله زندانیان، اتباع خارجی و ایرانیان مقیم خارج از کشور.
در همین راستا، نامه شماره 9000/22678/550 مورخ 1402/9/18 صادره از سوی معاون خدمات الکترونیک قضایی مرکز فناوری اطلاعات قوه قضاییه، چارچوب مشخصی را برای نحوه ثبت و امضای الکترونیک وکالتنامه در این وضعیتها ارائه کرده است. در این مقاله، ضمن بررسی دقیق این نامه، به تحلیل حقوقی و عملیاتی آن پرداخته و نکات کاربردی برای وکلا، موکلان و فعالان حقوقی ارائه میشود
امضای الکترونیک در نظام حقوقی ایران مبتنی بر مقررات قانون تجارت الکترونیکی و آییننامههای مرتبط با خدمات الکترونیک قضایی است. با راهاندازی سامانههای الکترونیکی نظیر سامانه ثبت قرارداد الکترونیک وکالت و اتصال آن به سامانه ابلاغ الکترونیکی (ثنا)، امکان تنظیم وکالتنامه بدون حضور فیزیکی در بسیاری از موارد فراهم شده است.
در این ساختار:
- احراز هویت الکترونیکی از طریق سامانههای قضایی انجام میشود؛
- قرارداد وکالت به صورت دیجیتال ثبت میگردد؛
- امضای الکترونیک موکل به عنوان رکن اساسی اعتبار قرارداد محسوب میشود؛
- ثبت در سامانه، آثار قانونی وکالتنامه رسمی را ایجاد میکند.
با این حال، اشخاصی مانند زندانیان، اتباع خارجی یا ایرانیان خارج از کشور، با محدودیتهای خاصی در فرآیند احراز هویت و امضای دیجیتال مواجه هستند که نامه مذکور به صورت ویژه به آن پرداخته است.
چالش اصلی
زندانیان به دلیل محدودیت دسترسی به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و ابزارهای امضای دیجیتال، امکان طی فرآیند عادی ثبت وکالتنامه را ندارند.
راهکار پیشبینیشده
بر اساس مفاد نامه مورد اشاره:
- امکان تنظیم و ثبت قرارداد وکالت برای زندانیان از طریق سازوکارهای داخلی زندان و هماهنگی با مراجع قضایی پیشبینی شده است؛
- احراز هویت زندانی از طریق واحدهای ذیربط در زندان و تحت نظارت مقامات مسئول صورت میگیرد؛
- تأیید هویت و اراده زندانی جایگزین مراجعه حضوری به دفتر خدمات الکترونیک قضایی میشود؛
- پس از طی تشریفات، قرارداد در سامانه ثبت و قابلیت استناد قانونی خواهد داشت.
نکته حقوقی مهم
اراده آزاد زندانی در انعقاد قرارداد وکالت باید احراز شود. هرگونه شبهه در خصوص اجبار، فشار یا محدودیت غیرقانونی میتواند اعتبار قرارداد را مخدوش کند. بنابراین مستندسازی دقیق فرآیند احراز هویت و تأیید اراده، اهمیت بالایی دارد.
اتباع خارجی به دو دسته تقسیم میشوند:
- اتباع دارای اقامت قانونی و ثبتنام در سامانههای هویتی ایران
- اتباع فاقد ثبتنام در سامانههای داخلی
الف) اتباع دارای اقامت قانونی
در صورتی که تبعه خارجی دارای کد فراگیر و دسترسی به سامانههای قضایی باشد:
- امکان ثبتنام در سامانه ثنا برای وی فراهم است؛
- قرارداد وکالت میتواند به صورت الکترونیکی تنظیم و امضا شود؛
- امضای الکترونیک از طریق سازوکارهای پیشبینیشده در سامانه انجام میشود.
ب) اتباع فاقد ثبتنام یا فاقد دسترسی سیستمی
در این موارد:
- احراز هویت ممکن است از طریق نمایندگیهای رسمی یا مراجع تعیینشده انجام شود؛
- در برخی موارد نیاز به تأیید کنسولی یا تشریفات تکمیلی وجود دارد؛
- ثبت قرارداد منوط به تکمیل فرآیند شناسایی رسمی است.
اهمیت عملی برای وکلا
در پروندههای ملکی، تجاری و سرمایهگذاری خارجی، تنظیم صحیح وکالتنامه اتباع خارجی اهمیت مضاعف دارد. هرگونه نقص در احراز هویت میتواند موجب ایراد در دادرسی یا حتی رد وکالت گردد.
یکی از مهمترین بخشهای نامه، مربوط به ایرانیان مقیم خارج است؛ بهویژه با توجه به افزایش دعاوی ملکی، ارث و امور ثبتی که این اشخاص در ایران دارند.
وضعیت ایرانیان خارج از کشور
ایرانیان خارج از کشور ممکن است:
- در سامانه ثنا ثبتنام کرده باشند؛
- یا فاقد دسترسی فعال به سامانه باشند.
سازوکار پیشبینیشده
بر اساس رویههای اعلامی:
- احراز هویت میتواند از طریق سفارتخانهها و نمایندگیهای جمهوری اسلامی ایران انجام شود؛
- پس از تأیید هویت، امکان ثبت قرارداد وکالت در سامانه فراهم میشود؛
- در برخی موارد از بسترهای ارتباطی رسمی برای تأیید اراده و امضای الکترونیک استفاده میگردد.
نکته کلیدی
وکلا باید پیش از تنظیم قرارداد، وضعیت ثبتنام موکل در سامانههای قضایی را بررسی کنند. در صورت عدم ثبتنام، فرآیند احراز هویت ممکن است زمانبر باشد و بر استراتژی پرونده اثر بگذارد.
ثبت قرارداد وکالت در سامانه رسمی قوه قضاییه دارای آثار زیر است:
- ایجاد رابطه وکالتی معتبر و قابل استناد در مراجع قضایی؛
- جلوگیری از جعل یا انکار وکالتنامه؛
- ثبت تاریخ دقیق انعقاد قرارداد؛
- امکان نظارت سیستمی بر حدود اختیارات وکیل.
این موضوع بهویژه در دعاوی مهم مانند دعاوی ملکی، دعاوی ثبتی، اختلافات تجاری و داوری اهمیت ویژهای دارد.
برای جلوگیری از بروز ایرادات شکلی یا ماهوی، رعایت نکات زیر ضروری است:
- بررسی وضعیت ثبتنام موکل در سامانه ثنا پیش از تنظیم قرارداد
- درج دقیق حدود اختیارات وکیل
- توجه به تطابق اطلاعات هویتی با سامانههای رسمی
- مستندسازی فرآیند احراز هویت در موارد خاص (زندانیان و ایرانیان خارج از کشور)
- پیشبینی زمان لازم برای تکمیل تشریفات در پروندههای فوری
. تحلیل آیندهنگر: گسترش امضای دیجیتال در نظام وکالت
تحول دیجیتال در قوه قضاییه ایران نشان میدهد که:
- وابستگی به اسناد کاغذی بهتدریج کاهش مییابد؛
- اعتبار امضای الکترونیک تقویت خواهد شد؛
- احراز هویت غیرحضوری توسعه مییابد؛
- دسترسی ایرانیان خارج از کشور به خدمات قضایی تسهیل میشود.
در آینده نزدیک، احتمال توسعه ابزارهای احراز هویت بیومتریک و امضای دیجیتال پیشرفته نیز وجود دارد که میتواند فرآیند انعقاد قرارداد وکالت را بیش از پیش تسهیل کند.
نامه شماره 9000/22678/550 مورخ 1402/9/18 معاون خدمات الکترونیک قضایی، گامی مهم در شفافسازی نحوه امضای الکترونیک قرارداد وکالت توسط:
- زندانیان
- اتباع خارجی
- ایرانیان مقیم خارج از کشور
محسوب میشود.
این دستورالعمل نهتنها خلأهای اجرایی پیشین را تا حدی مرتفع کرده، بلکه مسیر استفاده گستردهتر از قرارداد وکالت الکترونیکی را هموار ساخته است. با این حال، رعایت دقیق تشریفات احراز هویت و مستندسازی فرآیند ثبت، برای جلوگیری از ایرادات احتمالی در دادرسی ضروری است.
پس در عمل و براساس رویه باید گفت که در حال حاضر :
در خصوص اخذ وکالت از اشخاص زندانی :
✍افراد مذکور می توانند با مراجعه به👈👈دفتر خدمات الکترونیک قضایی که در حال حاضر در محل زندان ها دایر است قرارداد الکترونیک وکالت خود را مشاهده و امضا نمایند.
💠⏪نکته : افراد مذکور میتوانند اسناد رسمی را👈👈پس از مطالعه متن سند در لب تاب سردفترانی که مجاز به ورود به زندان هستند امضا کنند.
🔰در خصوص اخذ وکالت از اتباع خارجی :
✍ابتدا می بایست اقدام به اخذ شناسه فیدا و یا برای به روز رسانی آن👈👈مراجعه به دفتر کفالت اتباع خارجی در همان استان مربوطه نماید.
سپس با مراجعه به به دفاتر خدمات قضایی و با ارائه شناسه فیدا اختصاصی ، در سامانه ثنا ثبت نام نمایند.
🔰در خصوص اخذ وکالت از ایرانیان مقیم خارج از کشور :
✍اشخاص مذکور در هنگام ثبت نام در ثنا می بایست در قسمت👈👈اطلاعات تماس با فعالسازی گزینه << شماره من در پیام رسان فعال است >> یکی از پیام رسان های موجود در لیست را انتخاب نمایند در این حالت ورود شماره تلفن اپراتورهای خارج از کشور میسر می شود.
💠⏪نکته : چنانچه افراد مذکور دارای حساب کاربری ثنا باشند👈👈می بایست جهت تغییر یا ویرایش اطلاعات تماس و فعالسازی مراتب فوق به سامانه ثنا مراجعه نمایند.
2 نظر
سلام ممنونم از مطالب مفید تون خیلی کامل و به روز بود
ممنونم از لطف شما