داوری و حل اختلاف

داوری و حل‌وفصل اختلافات قراردادی

داوری و حل اختلاف یکی از روش‌های رسیدگی به اختلافات قراردادی است که در صورت وجود موافقت‌نامه معتبر داوری، می‌تواند جایگزین رسیدگی قضایی در حدود موضوعات قابل ارجاع به داوری شود. اعتبار شرط داوری، حدود صلاحیت داور، نحوه انتخاب داور و رعایت تشریفات قانونی از مسائل اساسی این فرایند است. در پرونده‌های داوری، پیش از شروع رسیدگی یا اتخاذ هر اقدام حقوقی باید قرارداد، موافقت‌نامه داوری، موضوع اختلاف، حدود اختیار داور، مدت داوری و قواعد حاکم بررسی شود؛ زیرا ایراد در هر یک از این موارد ممکن است بر اعتبار فرایند یا قابلیت اجرای رأی اثر بگذارد.

 
داوری و حل اختلافات قراردادی

خدمات داوری و حل اختلاف شامل چه موضوعاتی است؟

اختلافات قابل ارجاع به داوری ممکن است از قراردادهای ملکی، تجاری، مشارکت، ساخت‌وساز و سایر روابط قراردادی ناشی شوند. پیش از انتخاب یا آغاز داوری باید وجود و اعتبار موافقت‌نامه داوری، قلمرو اختلاف، اشخاص ملتزم به آن و مقررات حاکم بر رسیدگی بررسی شود.

تنظیم شرط و موافقت‌نامه داوری

تنظیم و بررسی شروط داوری با تعیین دقیق موضوع اختلافات قابل ارجاع، شیوه انتخاب داور، تعداد داوران، مدت و سایر ترتیبات لازم برای کاهش ابهامات احتمالی در زمان بروز اختلاف.

رسیدگی و داوری اختلافات قراردادی

رسیدگی به اختلافات ارجاع‌شده به داوری در حدود موافقت‌نامه داوری و با رعایت اصل بی‌طرفی، حق دفاع طرفین و مقررات حاکم بر فرایند داوری.

وکالت و دفاع در دعاوی داوری

بررسی حقوق و تعهدات طرفین، ارائه ادله و دفاعیات و پیگیری حقوقی پرونده در داوری با توجه به قرارداد، موافقت‌نامه داوری و قواعد حاکم.

صلاحیت و حدود اختیار داور

بررسی وجود و اعتبار موافقت‌نامه داوری، حدود موضوعی و شخصی آن، نحوه تعیین داور و ایرادات مرتبط با صلاحیت یا حدود مأموریت داور.

ابطال رأی داوری

بررسی رأی و پرونده داوری از حیث جهات قانونی قابل استناد برای درخواست ابطال رأی و رعایت مواعد و تشریفات مربوط به اعتراض.

اجرای رأی داوری

بررسی شرایط و تشریفات لازم برای اجرای رأی داوری و مسائل احتمالی مرتبط با قابلیت اجرا یا اعتراض به آن.

پیش از شروع داوری چه مواردی باید بررسی شود؟

در داوری، صرف درج عبارت «حل اختلاف از طریق داوری» در قرارداد برای پاسخ به تمام مسائل فرایند کافی نیست. ابتدا باید وجود و اعتبار موافقت‌نامه داوری، موضوعات مشمول آن، اشخاص ملتزم به توافق و قابلیت ارجاع اختلاف موردنظر به داوری بررسی شود. نحوه تعیین داور یا داوران، مدت داوری، حدود اختیار آنان، شیوه ابلاغ و فرصت کافی طرفین برای ارائه ادعا، دفاع و ادله نیز از مسائل مهم فرایند رسیدگی است. در داوری‌های داخلی، رعایت مقررات باب هفتم قانون آیین دادرسی مدنی و سایر مقررات مرتبط اهمیت دارد. در روابط بین‌المللی نیز ابتدا باید مشخص شود داوری از حیث قانونی «تجاری بین‌المللی» محسوب می‌شود یا خیر و سپس قانون حاکم، مقر داوری، قواعد رسیدگی و رژیم شناسایی و اجرای رأی بررسی گردد.

موافقت‌نامه داوری

بررسی وجود، اعتبار و قلمرو توافق

صلاحیت داور

بررسی نحوه انتخاب و حدود اختیار داور

رسیدگی منصفانه

رعایت حق دفاع، تناظر و فرصت ارائه ادله

رأی و قابلیت اجرا

بررسی اعتبار، اعتراض و اجرای رأی

چه زمانی بهتر است درباره داوری مشاوره حقوقی بگیریم؟

بهترین زمان برای طراحی سازوکار حل اختلاف، هنگام تنظیم قرارداد و پیش از بروز اختلاف است. شرط داوری مبهم یا ناقص می‌تواند پس از ایجاد اختلاف، خود منشأ اختلاف تازه‌ای درباره انتخاب داور، صلاحیت یا شیوه رسیدگی شود. اگر اختلاف ایجاد شده است، بهتر است پیش از تعیین داور، قبول داوری، طرح ادعا یا ایراد صلاحیت، موافقت‌نامه داوری و آثار حقوقی اقدامات احتمالی بررسی شود. پس از صدور رأی نیز در صورت وجود اعتراض، بررسی فوری اهمیت دارد؛ زیرا استفاده از برخی طرق اعتراض تابع مواعد قانونی است.

سؤالات متداول درباره دعاوی مرتبط با دعاوی تجارت بین الملل

آیا درج شرط داوری در قرارداد مانع مراجعه به دادگاه است؟

وجود موافقت‌نامه داوری معتبر می‌تواند بر صلاحیت دادگاه برای رسیدگی به اختلاف مشمول آن اثر بگذارد؛ اما ابتدا باید اعتبار، قلمرو و قابلیت اعمال توافق داوری بررسی شود. همه اختلافات نیز الزاماً قابل ارجاع به داوری نیستند.

صرف مشخص نشدن نام داور لزوماً به معنای بی‌اعتباری توافق داوری نیست. باید متن شرط، شیوه مورد توافق برای تعیین داور و مقررات قانونی قابل اعمال بررسی شود. در برخی موارد قانون برای تعیین داور در صورت عدم توافق یا امتناع یکی از طرفین سازوکارهایی پیش‌بینی کرده است.

داور در داوری داخلی اصولاً تابع تمام تشریفات دادرسی دادگاه نیست؛ با این حال، باید مقررات آمره مربوط به داوری، حدود مأموریت و اصول بنیادینی مانند امکان ارائه ادعا و دفاع طرفین را رعایت کند. نحوه رسیدگی نیز می‌تواند تحت تأثیر توافق معتبر طرفین قرار گیرد.

رأی داوری مانند حکم دادگاه دارای تجدیدنظرخواهی عمومی نیست، اما قانون در موارد مشخص امکان درخواست ابطال رأی داوری را پیش‌بینی کرده است. قابلیت استناد به هر جهت ابطال باید بر اساس رأی، پرونده داوری و مقررات حاکم بررسی شود و رعایت مهلت قانونی نیز اهمیت دارد.

اجرای رأی داوری تابع مقررات و تشریفات قانونی مربوط است. پس از ابلاغ رأی و با توجه به وضعیت اجرای اختیاری، اعتراض احتمالی و سایر شرایط پرونده، ممکن است درخواست صدور اجراییه ضرورت پیدا کند. در داوری بین‌المللی نیز رژیم شناسایی و اجرای رأی باید جداگانه بررسی شود.

در قرارداد یا پرونده خود با موضوع داوری مواجه هستید؟

اعتبار و آثار داوری به متن قرارداد، موافقت‌نامه داوری، موضوع اختلاف و مرحله رسیدگی بستگی دارد. می‌توانید قرارداد، شرط داوری، مکاتبات و مدارک مرتبط را برای بررسی اولیه موضوع و تعیین مسیر حقوقی مناسب مطرح کنید.